GROOT OMROEPKOOR
Chef-dirigent: Celso Antunes
Vaste gastdirigent: Michael Gläser
Het Groot Omroepkoor bestaat uit 74 professioneel geschoolde zangers met een repertoire van renaissance tot nu. Die veelzijdigheid houdt direct verband met de rol van het Groot Omroepkoor als omroepensemble en als partner van met name het Radio Filharmonisch Orkest en de Radio Kamer Filharmonie. Deze ensembles vervullen de missie om naast het ‘standaard’ repertoire muziek te laten horen die elders niet aan bod komt, die niet ontdekt is, vergeten dreigt te worden of recent is gecomponeerd. De programma’s van de NTR ZaterdagMatinee, De Vrijdag van Vredenburg en het Zondagochtend Concert, waarin het Groot Omroepkoor veelvuldig optreedt, spreken boekdelen. Daarnaast neemt het Groot Omroepkoor regelmatig deel aan bijzondere producties van het Holland Festival, aan de grensverleggende concerten van de NTR in Muziekgebouw aan ’t IJ en werkt het enkele keren per seizoen samen met andere orkesten, waaronder het Koninklijk Concertgebouworkest, het Rotterdams Philharmonisch Orkest, het Orchestre Philharmonique de Radio France en de Berliner Philharmoniker.
“Het Groot Omroepkoor is een van de best bewaarde geheimen van muziekland Nederland”, schreef Siebe Riedstra in de zomereditie 2010 van magazine Luister, “beroepskoren van deze omvang zijn zo langzamerhand wereldwijd een vrijwel uitgestorven fenomeen”. Riedstra kwam tot deze bewering na het beluisteren van de veelgeprezen cd-opname van MacMillans Sun-Dogs: “In dit a-capellawerk laten componist en koor horen waartoe ze in staat zijn, en dat is niet gering.”
Impact
Opgericht in 1945 heeft het Groot Omroepkoor inmiddels een indrukwekkende staat van dienst. Het omvangrijke repertoire en de hoge kwaliteitseisen van het koor verlangen van de vocalisten aanzienlijke zangtechnische vaardigheden. Het stijlgetrouw uitvoeren van een barok-oratorium vraagt een andere techniek dan het verwezenlijken van een monumentale koorklank in bijvoorbeeld Rachmaninovs 'Kolokola' of van een aangrijpend Aufersteh’n in Mahlers Tweede symfonie. De vocalisten van het Groot Omroepkoor onderscheiden zich door het combineren van hoge technische kwaliteiten met een kritische gedrevenheid om de noten en alles wat daarachter aan betekenissen schuilgaat, feilloos op het publiek over te brengen. Het effect, volgens Erik Voermans in het Parool: “Dat allereerste ‘Aufersteh’n, ja aufersteh’n’ werd om te janken zo zacht en mooi door honderd stemmen gezongen. En toen de dynamische sluizen opengingen, was de emotionele impact bijna ondraaglijk”, naar aanleiding van de uitvoering van Mahlers Tweede symfonie door het Koninklijk Concertgebouworkest, Groot Omroepkoor en vocale solisten onder leiding van Mariss Jansons, 3 december 2009.
Rillingen en kippenvel
In concertseries van de publieke omroep is het Groot Omroepkoor te beluisteren in doorgaans veeleisende producties en programma’s met minder bekende of nog onbekende muziek. Deze concerten kunnen live in de zaal, alsook via de radio en internet, doorlopend rekenen op een groot aantal luisteraars. De pers is goed vertegenwoordigd en al even enthousiast. Na Lohengrin en Die Meistersinger von Nürnberg klonk in de ZaterdagMatinee in december 2010 de derde Wagner-opera met het Radio Filharmonisch Orkest, het Groot Omroepkoor en een fenomenale solistencast onder leiding van Jaap van Zweden. De uitvoering van Parsifal werd door Eddie Vetter in de Telegraaf ‘subliem’ genoemd en vergeleken met de kwaliteit van het Wagner-mekka in Bayreuth: “Het Groot Omroepkoor doet er niet voor onder. Het veroorzaakt een enerverende combinatie van rillingen en kippenvel, zo adembenemend mooi wordt er gezongen. Er is in Nederland weinig dat zo goed functioneert als de omroepensembles.”
Volwaardig pleidooi
De missie van het Groot Omroepkoor en de omroeporkesten wordt al jaren met succes vervuld. De onderscheidende programmering wordt op hoog niveau en met overtuiging uitgevoerd - wat zeker voor de appreciatie van minder regulier repertoire van groot belang is. In bijna vergeten muziek als Walter Braunfels’ Te Deum zingt het Groot Omroepkoor “de complexe, vaak gevaarlijk openliggende partij in één woord overweldigend” (Eddie Vetter, de Telegraaf, 26 april 2011). Een werk als Anton Bruckners ‘Grote’ Mis wordt met “oprechte spiritualiteit” uitgevoerd door de Radio Kamer Filharmonie en het Groot Omroepkoor “in topvorm” (Roeland Hazendonk, het Parool, 14 februari 2011). In nieuw werk van wereldwijd erkende componisten als James MacMillan “The Groot Omroepkoor […] sung at their best, with the final ‘Amen’ ringing out as a truly glorious moment”, aldus Renée Reitsma (Bachtrack.com) over de Nederlandse première van MacMillans Nunc Dimittis. Zelden te horen opera’s als Alfredo Catalani’s La Wally krijgen een volwaardig pleidooi: “Het Groot Omroepkoor zong groots. Deze profs kijken niet op een gesuikerd ‘Santa Maria’ of een ‘hahaha’ uit volle borst” (Guido van Oorschot, de Volkskrant, 1 maart 2010).
De bijzondere reputatie van het Groot Omroepkoor in de vertolking van hedendaagse muziek levert uitnodigingen op voor optredens buiten Nederland, zoals voor Tristan Murails Les sept paroles du Christ en croix, met het Orchestre Philharmonique de Radio France onder leiding van Pascal Rophé in het Parijse IRCAM, juni 2010, en de uitvoering van de herziene versie een jaar later in het Festival Ars Musica te Brussel met het Radio Filharmonisch Orkest.
A capella
Koor a capella is “de echte hogeschool van de klankcultuur”, zegt Michael Gläser, vaste gastdirigent van het Groot Omroepkoor. Jaarlijks is dit een hoogtepunt in De Vrijdag van Vredenburg, de verzamelnaam voor de kleurrijke omroepseries in Vredenburg Leidsche Rijn. Niet in de moderne Vredenburg-locatie, maar voor deze gelegenheid in de Utrechtse Jacobikerk levert het koor a capella het klinkende bewijs van veelzijdigheid in een caleidoscopische reis van renaissance naar nu, van Schütz tot Sandström, of in meer specifieke programma’s rondom de muziek van bijvoorbeeld Rachmaninov en Pärt.
Ook in de ZaterdagMatinee in het Amsterdamse Concertgebouw treedt het koor met regelmaat a capella op. Uitgevoerd zijn grote werken voor koor a capella zoals Schnittkes Boetepsalmen en de speciaal voor het koor geschreven Engel-Prozessionen van Karlheinz Stockhausen.
Dirigenten
Sinds het seizoen 2008-2009 is de Braziliaan Celso Antunes chef-dirigent van het Groot Omroepkoor. Vaste gastdirigent sinds september 2010 is Michael Gläser. Voorgangers van Celso Antunes zijn Kenneth Montgomery, Robin Gritton, Martin Wright en Simon Halsey. Naast deze chef-dirigenten vermeldt de geschiedenis een keur van gastdirigenten. In de beginjaren trad het koor in kleinere bezetting veelal met a-capellarepertoire op onder leiding van Carel Laôut of Antoon Krelage en later Meindert Boekel en Frans Müller. Meer recent werkte het Groot Omroepkoor samen met onder anderen Marcus Creed, James Wood, Kaspars Putnins, Sigvards Klava en Stefan Parkman. Met specialisten als Nikolaus Harnoncourt, Frans Brüggen, Philippe Herreweghe, Ton Koopman en Jos van Veldhoven ontfermt het koor zich over muziek uit de barok en de klassieke periode.
Montgomery en de ZaterdagMatinee
Onder leiding van Kenneth Montgomery, de eerste officiële chef-dirigent van het Groot Omroepkoor, trad het koor vaker op in openbare concerten en nam het aantal studio-opnamen af. Vooral de band met de in 1961 gestarte Matinee op de Vrije Zaterdag, de huidige NTR ZaterdagMatinee, werd steeds intensiever. Dat was het begin van de inmiddels indrukwekkende reeks premières van het werk van 20ste-eeuwse en hedendaagse componisten als Ligeti, Boulez, Birtwistle, Stravinsky, Stockhausen, Kagel, Reich, Wagemans, Keuris, Adès en Adams waaraan het koor zijn naam heeft verbonden. Recent zijn daaraan de namen van Rihm, Harvey en MacMillan toegevoegd.
Maestro's
In grote werken voor koor en orkest heeft het Groot Omroepkoor historische concerten gegeven met dirigenten als Jean Fournet, Eugen Jochum en Carlo Maria Giulini. Een van die historische gebeurtenissen was de Nederlandse première in 1964 van Benjamin Brittens War Requiem onder leiding van de componist zelf en Bernard Haitink. Vergelijkbare monumentale werken van bijvoorbeeld Prokofjev, Stravinsky, Sjostakovitsj, Poulenc en Elgar komen tot klinken met de grote maestro’s van nu, onder wie Jaap van Zweden, Markus Stenz, Paul Gaffigan, Sir Simon Rattle en Mariss Jansons.
Masterclass
Het Groot Omroepkoor rekent het tot zijn taak een rol te vervullen bij het opleiden van een nieuwe generatie koordirigenten. Daartoe is mede op initiatief van het koor de Eric Ericson Masterclass voor jonge koordirigenten in het leven geroepen. Sinds 2001 vindt deze Masterclass iedere twee jaar plaats. Docenten waren onder meer naamgever Eric Ericson zelf, Simon Halsey, Uwe Gronostay, Hartmut Haenchen, André Thomas en Martin Wright. Docenten van de zesde Masterclass in juni/juli 2011 waren Jos van Veldhoven en Michael Gläser.
Het Groot Omroepkoor biedt jonge professionele zangers de mogelijkheid ervaring op te doen als stagiair in verschillende producties. Voor zangers van amateurkoren uit het hele land is in januari 2011 samenwerking met de redactie van Zing Magazine, voor het eerst een open dag gehouden. Deze 'Sing along' was een groot succes.
Koorleden praten over hun koor